I- ĐỒNG ĐẲNG, ĐỒNG PHÂN, DANH PHÁP, TÍNH CHẤT VẬT LÍ VÀ CẤU TRÚC
$1$. Đồng đẳng , đồng phân, danh pháp
Ankin là những hiđrocacbon mạch hở có $1$ liên kết ba trong phân tử.
Ankin đơn giản nhất, $C_2H_2 : (HC \equiv   CH)$, có tên thông thường là axetilen.
Dãy đồng đẳng của axetilen có công thức chung là $C_nH_{2n-2} $ ($n \geq 2$, với một liên kết ba). Thí dụ: $HC \equiv  CH, CH_3-C\equiv  CH,...$
Ankin từ $C_4$ trở đi có đồng phân vị trí nhóm chức, từ $C_5$ trở đi có thêm đồng phân mạch cacbon.
Theo IUPAC, quy tắc gọi tên ankin tương tự như gọi tên anken, nhưng dùng đuôi $in$ để chỉ liên kết ba (xem bảng $6.2$).
$2$. Tính chất vật lí
Nhiệt độ sôi, nhiệt độ nóng chảy, khối lượng riêng của một số ankin được liệt kê ở bảng $6.2$
Bảng $6.2$. Tên thay thế và tính chất vật lí của một số ankin
$3$ Cấu trúc phân tử
Trong phân tử ankin, hai nguyên tử $C$ liên kết ba ở trạng thái lai hóa $sp$ (lai hóa đường thẳng). Liên kết ba $C\equiv  C$ gồm $1$ liên kết $\sigma$ và $2$ liên kết $\pi$. Hai nguyên tử $C$ mang liên kết ba và $2$ nguyên tử liên kết trực tiếp với chúng nằm trên một đường thẳng.

II- TÍNH CHẤT HÓA HỌC
$1$. Phản ứng cộng
a) Cộng hiđro
Khi có xúc tác $Ni, Pt, Pd$ ở nhiệt độ thích hợp, ankin cộng với $H_2$ tạo thành ankan:
$$CH\equiv  CH +2H_2 \xrightarrow[{}]{{Ni, t^0}} CH_3-CH_3$$
Muốn dừng lại ở giai đoạn tạo ra anken thì phải dùng xúc tác là hỗn hợp $Pd$ với $PdCO_3$:
$$CH\equiv  CH +H_2 \xrightarrow[{}]{{Pd/PbCO_3}} CH_2=CH_2 $$
b) Cộng brom
Giống như anken, ankin làm mất màu nước brom, phản ứng xảy ra qua hai giai đoạn. Muốn dừng lại ở giai đoạn thứ nhất thì cần thực hiện phản ứng ở nhiệt độ thấp, thí dụ:

c) Cộng hiđro clorua
$$CH\equiv  CH +HCl \xrightarrow[{150 - 200^0C}]{{HgCl_2}} CH_2=CH-Cl  (vinyl  clorua) $$
$$CH_2=CH-Cl+HCl \xrightarrow[{}]{{}}  CH_3 -CHCl_2  (1,1 - đicloetan)$$ 
d) Cộng nước (hiđrat hóa)
Khi có mặt xúc tác $HgSO_4$ trong môi trường axit, $H_2O$ cộng vào liên kết ba tạo ra hợp chất trung gian không bền và chuyển thành anđehit hoặc xeton, thí dụ:
      $HC\equiv  CH+H-OH \xrightarrow[{80^0C}]{{HgSO_4, H_2SO_4}} [CH_2=CH-OH] \xrightarrow[{}]{{}} CH_3-CH=O$
                 etin                                                                        (không bền)                          anđehit axetic
Phản ứng cộng $HX, H_2O$ vào các ankin trong dãy đồng đẳng của axetilen cũng tuân theo quy tắc Mac-côp-nhi-côp như anken.
e) Phản ứng đime hóa và trime hóa
Hai phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau tạo thành vinylaxetilen:
Ba phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau thành benzen:
                                   $2CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} CH_2=CH-C\equiv  CH $
                                                                                   vinylaxetilen
                                             $3CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} C_6H_6 $
$2$. Phản ứng thế bằng ion kim loại
Nguyên tử $H$ đính vào cacbon mang liên kết ba linh động hơn rất nhiều so với $H$ đính với cacbon mang liên kết đôi và liên kết đơn, do đó nó có thể bị thay thế bằng nguyên tử kim loại. Thí dụ, khi cho axetilen sục vào dung dịch    $AgNO_3$ trong amoniac thì xuất hiện kết tủa màu vàng nhạt sau chuyển sang màu xám:
                    $AgNO_3 + 3NH_3 +H_2O \xrightarrow[{}]{{}} [Ag(NH_3)_2]OH + NH_4NO_3$
                                                                          (phức chất, tan trong nước)
$HC\equiv  CH + 2 [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} Ag-C\equiv  C-Ag \downarrow +2H_2O + 4NH_3$
                                                                     (kết tủa màu vàng nhạt)
Phản ứng này không những dùng để nhận ra axetilen mà cả các ankin có nhóm $H-C\equiv  C - $ (các ankin mà liên kết ba ở đầu mạch):
$R-C\equiv  C -H + [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} R-C\equiv  C-Ag \downarrow  +H_2O = 2NH_3$
                                                                       (kết tủa màu vàng nhạt)
$3$. Phản ứng oxi hóa
Các ankin cháy trong không khí tạo ra $CO_2, H_2O$ và tỏa nhiều nhiệt:
$$C_nH_{2n-2}+\frac{3n-1}{2}O_2 \xrightarrow[{}]{{}} nCO_2 + (n-1)H_2O;  \Delta H <0 $$
Giống như anken, ankin làm mất màu dung dịch $KMnO_4$. Khi đó nó bị oxi hóa ở liên kết ba tạo ra  hỗn hợp các sản phẩm phức tạp, còn $KMnO_4$ thì bị khử thành $MnO_2$ (kết tủa màu nâu đen).

III - ĐIỀU CHẾ VÀ ỨNG DỤNG
$1$. Điều chế
* Phương pháp chính điều chế axetilen trong công nghiệp hiện nay là nhiệt phân metan ở $1500^0C$, phản ứng thu nhiệt mạnh:
$$2CH_4 \xrightarrow[{}]{{1500^0C}} CH \equiv  CH +3H_2 $$
Nhiệt độ sôi của axetilen là $-75^0C$ nên dễ được tách ra khỏi hỗn hợp với hiđro.
* Ở những nơi mà công nghiệp dầu khí chưa phát triển, người ta điều chế axetilen theo sơ đồ sau:
$$CaO+3C \xrightarrow[{-CO}]{{lò  điện}} CaC_2 \xrightarrow[{}]{{H_2O}} Ca(OH)_2 +C_2H_2  $$
Canxi cacbua sản xuất trong công nghiệp (từ vôi sống và than đá) là chất rắn, màu đen xám, trước kia được dùng tạo ra $C_2H_2$ để thắp sáng, vì vậy nó được gọi lá " đất đèn". Ngày nay, để điều chế một lượng nhỏ axetilen trong phòng thí nghiệm hoặc trong hàn xì, người ta vẫn thường dùng đất đèn. Axetilen điều chế từ đất đèn thường có tạp chất ($H_2S, NH_3, PH_3,...$) có mùi khó chịu gọi là mùi đất đèn.
$2$. Ứng dụng
Axetilen cháy trong oxi tạo ra ngọn lửa có nhiệt độ khoảng $3000^0C$ nên được dùng trong đèn xì axetilen - oxi để hàn và cắt kim loại:
$$C_2H_2 + \frac{5}{2} O_2 \xrightarrow[{}]{{}} 2CO_2 +H_2O;  \Delta H=-1300kJ $$
Sử dụng axetilen phải rất cẩn trọng vì khi nồng độ axetilen trong không khí từ $2,5\%$ trở lên có thể gây cháy nổ.
Axetilen và các ankin khác còn được dùng làm nguyên liệu để tổng hợp các hóa chất cơ bản khác như vinyl clorua, vinyl axetat, vinylaxetilen, anđehit axetic,...

Thẻ

Lượt xem

7528
Chat chit và chém gió
  • xuanvunb1995: giỏi quơ nờ 1/23/2015 9:36:44 PM
  • tutu01051998: bt 1/23/2015 9:36:49 PM
  • tutu01051998: laughing 1/23/2015 9:36:51 PM
  • xuanvunb1995: đốt cháy c2h6 va c2h2 thu dc co2 va h2o tỉ lệ 1:1 ...=> %V mỗi chất là j zợ 1/23/2015 9:38:13 PM
  • xuanvunb1995: big_grin 1/23/2015 9:38:25 PM
  • tutu01051998: mỗi chất 50% 1/23/2015 9:39:09 PM
  • xuanvunb1995: thì t kug đoán dc là nthe vì tỉ lệ 11,ker mà k biết trình bày 1/23/2015 9:39:38 PM
  • xuanvunb1995: giải thjk hộ t kai 1/23/2015 9:39:45 PM
  • xuanvunb1995: blushing 1/23/2015 9:39:50 PM
  • tutu01051998: đặt ct chung la C2Hx 1/23/2015 9:41:29 PM
  • xuanvunb1995: đặt rồi nì 1/23/2015 9:41:47 PM
  • tutu01051998: co2 và h2o tỉ lệ 1:1 suy ra x=4 1/23/2015 9:42:00 PM
  • tutu01051998: sau đó thì c bít ùi đó 1/23/2015 9:42:36 PM
  • trankhanh0945: hypnotized 1/25/2015 4:44:58 PM
  • tranngapllc: cái bài của chị xuanvu... em nghĩ nên viết pt t/d vs oxi xong đặt tỉ lệ giữa co2 vs h2o là đk mà .....cuối cùng vẫn ra x=y ( số mol của c2h6 = số mol của c2h2 ) = 50% mà 1/25/2015 5:16:51 PM
  • hathihaianh1: puppy_dog_eyes 1/25/2015 10:33:59 PM
  • doannguyenngoclan: hi may a hoc lop may z cko em chat vs 1/26/2015 7:28:05 PM
  • doannguyenngoclan: em ten vy 1/26/2015 7:28:11 PM
  • doannguyenngoclan: nit face la Pe's Deu,s 1/26/2015 7:28:25 PM
  • tieuthuhoangtoc19: batting_eyelashes 1/26/2015 9:46:21 PM
  • nnk510blc: coffee 1/26/2015 9:47:25 PM
  • tieuthuhoangtoc19: tối vui vẻ bạn blc happy 1/26/2015 9:49:17 PM
  • tieuthuhoangtoc19: day_dreaming 1/26/2015 9:50:46 PM
  • boy_long_tu: có ai onl giúp em bt lớp 11 cái 1/27/2015 8:29:43 PM
  • boy_long_tu: đau đầu quá anh chị ơi 1/27/2015 8:29:51 PM
  • hakunzee5897: big_grin 1/27/2015 8:30:08 PM
  • boy_long_tu: anh giúp em cái 1/27/2015 8:31:20 PM
  • thuylinhnguyen2611: wave 1/29/2015 8:18:26 PM
  • thuylinhnguyen2611: nhớ mn quá big_grin 1/29/2015 8:18:34 PM
  • linhlemlinh8: thumbs_up 1/29/2015 8:51:22 PM
  • tieuthuhoangtoc19: hee_hee 1/29/2015 9:32:53 PM
  • nnk510blc: raised_eyebrows 1/29/2015 9:56:12 PM
  • tieuthuhoangtoc19: có ai hông? hee_hee 1/29/2015 9:57:28 PM
  • nnk510blc:1/29/2015 9:58:08 PM
  • tieuthuhoangtoc19: làm quen ha happy 1/29/2015 9:58:18 PM
  • nnk510blc: ukm 1/29/2015 9:58:33 PM
  • nnk510blc: hee_hee 1/29/2015 9:58:39 PM
  • tieuthuhoangtoc19: rất vui đc làm quen, bạn bao nhiêu tuổi thế 1/29/2015 9:58:59 PM
  • dung1pm: Cac ban oi cho minh hoi cai nay ti 1/29/2015 9:59:29 PM
  • nnk510blc: 18. Còn bạn 1/29/2015 9:59:47 PM
  • dung1pm: cac ban co bit paraffin long khong 1/29/2015 10:00:16 PM
  • tieuthuhoangtoc19: oh, mình sinh năm 1999 ^^ 1/29/2015 10:00:18 PM
  • nnk510blc: thế thì xung hô anh em cho thân mật nhe. 1/29/2015 10:01:10 PM
  • dung1pm: muon giam do nhot cua paraffin thì lam sao 1/29/2015 10:01:10 PM
  • tieuthuhoangtoc19: dung1m: sr, mình không biết 1/29/2015 10:02:00 PM
  • tieuthuhoangtoc19: blc: happy vâng, em tên Ly, còn anh? 1/29/2015 10:02:22 PM
  • nnk510blc: anh tên kiên 1/29/2015 10:02:53 PM
  • tieuthuhoangtoc19: thế anh ở đâu thế? 1/29/2015 10:03:23 PM
  • nnk510blc: anh ở...... 1/29/2015 10:03:44 PM
  • nnk510blc: em xem trên trang cá nhân của anh là biêta 1/29/2015 10:04:03 PM
  • nnk510blc: thế em ở đâu 1/29/2015 10:05:30 PM
  • tieuthuhoangtoc19: em tận Đắc Lắc cơ ^^ 1/29/2015 10:05:48 PM
  • tieuthuhoangtoc19: em vừa gửi lời mời KB với anh 1/29/2015 10:06:22 PM
  • tieuthuhoangtoc19: oh, ra là Thanh Hóa 1/29/2015 10:07:13 PM
  • nnk510blc: xa nhỉ 1/29/2015 10:07:37 PM
  • tieuthuhoangtoc19: happy dạ, anh năm nay 12 chắc rất vất vả 1/29/2015 10:08:29 PM
  • nnk510blc: cũng bình thường thui em ak 1/29/2015 10:09:02 PM
  • tieuthuhoangtoc19: anh muốn thi gì thế idea 1/29/2015 10:10:01 PM
  • nnk510blc: anh thi CNTT 1/29/2015 10:10:30 PM
  • nnk510blc: em có nick face k? 1/29/2015 10:11:58 PM
  • tieuthuhoangtoc19: good_luck anh cố lên nhá 1/29/2015 10:11:59 PM
  • tieuthuhoangtoc19: dạ em có 1/29/2015 10:12:05 PM
  • nnk510blc: doc xem 1/29/2015 10:12:11 PM
  • tieuthuhoangtoc19: nhưng ít lên 1/29/2015 10:12:13 PM
  • tieuthuhoangtoc19: tieuthuhoangtoc19@gmail.com 1/29/2015 10:12:32 PM
  • nnk510blc: Phạm Thị Ngọc Ly à 1/29/2015 10:13:03 PM
  • tieuthuhoangtoc19: dạ happy 1/29/2015 10:13:37 PM
  • nnk510blc: anh vừa kết bạn với em đấy 1/29/2015 10:13:37 PM
  • tieuthuhoangtoc19: sao em không thấy vậy ta? 1/29/2015 10:14:41 PM
  • nnk510blc: Xi jinping 1/29/2015 10:14:52 PM
  • tieuthuhoangtoc19: không có luôn ạ 1/29/2015 10:15:24 PM
  • tieuthuhoangtoc19: kì quá 1/29/2015 10:15:27 PM
  • nnk510blc: để anh xem lại 1/29/2015 10:16:00 PM
  • nnk510blc: thấy chưa em 1/29/2015 10:17:22 PM
  • tieuthuhoangtoc19: chưa ạ 1/29/2015 10:17:34 PM
  • tieuthuhoangtoc19: anh ghi cho em tài khoản của anh đi 1/29/2015 10:17:46 PM
  • lanhuongitk55lvt: xicloankan hay anken làm mất màu brom nhanh hơn 1/29/2015 10:18:07 PM
  • nnk510blc: kien10599@gmail.com 1/29/2015 10:18:15 PM
  • nnk510blc: s đó thì tùy bạn ak. thường thì là xicloankan 1/29/2015 10:18:51 PM
  • tieuthuhoangtoc19: rồi ạ, tại máy em không thông báo 1/29/2015 10:19:18 PM
  • lanhuongitk55lvt: ok 1/29/2015 10:19:37 PM
  • nnk510blc: ukm. không sao 1/29/2015 10:19:38 PM
  • tieuthuhoangtoc19: sao anh toàn bạn người ngoại quốc thế 1/29/2015 10:20:12 PM
  • tieuthuhoangtoc19: I_dont_know 1/29/2015 10:20:28 PM
  • nnk510blc: anh đang học tiếng nuoc ngoai nên kết bạn với họ để dễ học hơn 1/29/2015 10:21:28 PM
  • lanhuongitk55lvt: bạn định du học à ? 1/29/2015 10:21:43 PM
  • nnk510blc: không. 1/29/2015 10:22:22 PM
  • tieuthuhoangtoc19: ảnh đại diện là ai thế anh? 1/29/2015 10:22:52 PM
  • nnk510blc: chủ tịch nước TQ 1/29/2015 10:23:28 PM
  • nnk510blc: hee_hee 1/29/2015 10:23:33 PM
  • tieuthuhoangtoc19: o.o ố sao lạ thế 1/29/2015 10:24:16 PM
  • tieuthuhoangtoc19: em chẳng biết nhiều, bữa nào em lên gg tìm thử 1/29/2015 10:24:33 PM
  • nnk510blc: lạ gì vậy em 1/29/2015 10:24:38 PM
  • tieuthuhoangtoc19: anh không ghét TQ à 1/29/2015 10:25:45 PM
  • nnk510blc: thôi anh đi ngủ đây. Chúc em ngủ ngon!!!!!!!!!!! Hẹn gặp em lần khác. wave 1/29/2015 10:27:17 PM
  • tieuthuhoangtoc19: dạ, em cũng off học bài, mai em có tiết KT địa. Tạm biệt 1/29/2015 10:29:42 PM
  • tieuthuhoangtoc19: rose chúc ngủ ngon, tất cả. 1/29/2015 10:29:57 PM
  • nnk510blc: sad 1/30/2015 10:09:07 PM
  • hakunzee5897: ai còn onl k ??? 1/30/2015 10:31:21 PM
  • hakunzee5897: giơ tay nào 1/30/2015 10:31:30 PM
Đăng nhập để chém gió cùng mọi người
  • Đỗ Quang Chính
  • viet130480
  • Hỗ Trợ BQT
  • Xusint
  • thanhhuyen431
  • phmgiang128
  • koi hi
  • nams2a1996
  • watashitipho
  • Lê Quang Trung
  • quangbac1993
  • HọcTạiNhà
  • tinhyeucuocsong199x
  • Cá Hêu
  • henry0905
  • prettygirl97huahua
  • minhtien1406
  • hnguyentien
  • Vô Minh
  • ekira9x
  • ngolam39
  • mynoname3
  • nguyenvanchinh040493
  • caunhocngoc_97
  • tronglam234
  • maiyeunguoi_love_hy
  • heosua2912
  • lord_of_wolfs_back
  • tamhero96
  • kimvanthao
  • cchuaq
  • vukythien
  • cobetocnau.lyly
  • nguyenphong01071991
  • thanhnguyen5718
  • kd_8296
  • hocdetaodungtuonglai10
  • tachuong312
  • manhtuongbgvnvn
  • nguyenhieupro98
  • ductoan933
  • gnolwalker
  • Tiến Thực
  • nghis2179
  • woodknight22
  • Gà Rừng
  • kpakinh7
  • thanhtran8101998
  • vitvitvit29
  • letronghai23
  • babyhe0vip
  • lygiahuyks
  • quangkl1998a
  • tokhatnhi_vip
  • mymylanhchanh_nhinhanh
  • isco1992
  • monkey_tb_96
  • Vo Quy Hung
  • thanhnhi1949
  • yeulaptrinh98
  • faylovebeast
  • thangha1311999
  • Angel
  • bontiton96
  • sua.shine90109
  • mikicodon
  • duyenlacuaduy
  • nnguyenminhson70
  • doffy.onepiece
  • Mun Sociu
  • megai1995
  • white cloud
  • th.thinhkts
  • Thịnh Hải Yến
  • gaprodianguc95
  • congthanglun4
  • smallhouse253
  • chestnutnguyen97
  • tinhnghich.caheo
  • jodieiris285
  • ẩn ngư
  • meoconlucloi1998
  • lenguyenanhthu2991999
  • °•☾๖ۣۜDe๖ۣۜViL☽•°
  • sakurakinomoto199
  • ๖ۣۜHoa•๖ۣۜSữa™
  • parkji99999
  • bồ công anh
  • never give up
  • huongdvu89
  • nhocthienthan18
  • LanguaeofLegend
  • saupc7
  • kien105
  • tart
  • huyen_anh_bn98
  • dieulinhnt.ptit
  • nhuynguyen113
  • greengreen4398
  • lexuanmanh98
  • camtucau0101
  • huongduong2603
  • huethanh527
  • misstrang97
  • Gia Bảo
  • dongthoigian1096
  • thanhhoapro056
  • ttra2004
  • njnda_blade
  • kzinpro
  • nguyenthanhtien1357
  • pengok71
  • nhinhupy
  • haumjn
  • linhlun17041998
  • luu00238
  • oanhoanhlx2
  • GIA LONG
  • Cô nàng tháng sáu
  • phamnhitrinh
  • kaitokidabcd
  • thienhoangsinh
  • ngoandinh3
  • phamstars1203
  • shungshinhye
  • mailatoi456
  • tranvanduy214
  • phamthithoa673
  • ntquang1999
  • ng.phamlamvien2000
  • phuongphuongthanhthanh1010
  • jasmine16397
  • hoangtuhit