I- ĐỒNG ĐẲNG, ĐỒNG PHÂN, DANH PHÁP, TÍNH CHẤT VẬT LÍ VÀ CẤU TRÚC
$1$. Đồng đẳng , đồng phân, danh pháp
Ankin là những hiđrocacbon mạch hở có $1$ liên kết ba trong phân tử.
Ankin đơn giản nhất, $C_2H_2 : (HC \equiv   CH)$, có tên thông thường là axetilen.
Dãy đồng đẳng của axetilen có công thức chung là $C_nH_{2n-2} $ ($n \geq 2$, với một liên kết ba). Thí dụ: $HC \equiv  CH, CH_3-C\equiv  CH,...$
Ankin từ $C_4$ trở đi có đồng phân vị trí nhóm chức, từ $C_5$ trở đi có thêm đồng phân mạch cacbon.
Theo IUPAC, quy tắc gọi tên ankin tương tự như gọi tên anken, nhưng dùng đuôi $in$ để chỉ liên kết ba (xem bảng $6.2$).
$2$. Tính chất vật lí
Nhiệt độ sôi, nhiệt độ nóng chảy, khối lượng riêng của một số ankin được liệt kê ở bảng $6.2$
Bảng $6.2$. Tên thay thế và tính chất vật lí của một số ankin
$3$ Cấu trúc phân tử
Trong phân tử ankin, hai nguyên tử $C$ liên kết ba ở trạng thái lai hóa $sp$ (lai hóa đường thẳng). Liên kết ba $C\equiv  C$ gồm $1$ liên kết $\sigma$ và $2$ liên kết $\pi$. Hai nguyên tử $C$ mang liên kết ba và $2$ nguyên tử liên kết trực tiếp với chúng nằm trên một đường thẳng.

II- TÍNH CHẤT HÓA HỌC
$1$. Phản ứng cộng
a) Cộng hiđro
Khi có xúc tác $Ni, Pt, Pd$ ở nhiệt độ thích hợp, ankin cộng với $H_2$ tạo thành ankan:
$$CH\equiv  CH +2H_2 \xrightarrow[{}]{{Ni, t^0}} CH_3-CH_3$$
Muốn dừng lại ở giai đoạn tạo ra anken thì phải dùng xúc tác là hỗn hợp $Pd$ với $PdCO_3$:
$$CH\equiv  CH +H_2 \xrightarrow[{}]{{Pd/PbCO_3}} CH_2=CH_2 $$
b) Cộng brom
Giống như anken, ankin làm mất màu nước brom, phản ứng xảy ra qua hai giai đoạn. Muốn dừng lại ở giai đoạn thứ nhất thì cần thực hiện phản ứng ở nhiệt độ thấp, thí dụ:

c) Cộng hiđro clorua
$$CH\equiv  CH +HCl \xrightarrow[{150 - 200^0C}]{{HgCl_2}} CH_2=CH-Cl  (vinyl  clorua) $$
$$CH_2=CH-Cl+HCl \xrightarrow[{}]{{}}  CH_3 -CHCl_2  (1,1 - đicloetan)$$ 
d) Cộng nước (hiđrat hóa)
Khi có mặt xúc tác $HgSO_4$ trong môi trường axit, $H_2O$ cộng vào liên kết ba tạo ra hợp chất trung gian không bền và chuyển thành anđehit hoặc xeton, thí dụ:
      $HC\equiv  CH+H-OH \xrightarrow[{80^0C}]{{HgSO_4, H_2SO_4}} [CH_2=CH-OH] \xrightarrow[{}]{{}} CH_3-CH=O$
                 etin                                                                        (không bền)                          anđehit axetic
Phản ứng cộng $HX, H_2O$ vào các ankin trong dãy đồng đẳng của axetilen cũng tuân theo quy tắc Mac-côp-nhi-côp như anken.
e) Phản ứng đime hóa và trime hóa
Hai phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau tạo thành vinylaxetilen:
Ba phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau thành benzen:
                                   $2CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} CH_2=CH-C\equiv  CH $
                                                                                   vinylaxetilen
                                             $3CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} C_6H_6 $
$2$. Phản ứng thế bằng ion kim loại
Nguyên tử $H$ đính vào cacbon mang liên kết ba linh động hơn rất nhiều so với $H$ đính với cacbon mang liên kết đôi và liên kết đơn, do đó nó có thể bị thay thế bằng nguyên tử kim loại. Thí dụ, khi cho axetilen sục vào dung dịch    $AgNO_3$ trong amoniac thì xuất hiện kết tủa màu vàng nhạt sau chuyển sang màu xám:
                    $AgNO_3 + 3NH_3 +H_2O \xrightarrow[{}]{{}} [Ag(NH_3)_2]OH + NH_4NO_3$
                                                                          (phức chất, tan trong nước)
$HC\equiv  CH + 2 [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} Ag-C\equiv  C-Ag \downarrow +2H_2O + 4NH_3$
                                                                     (kết tủa màu vàng nhạt)
Phản ứng này không những dùng để nhận ra axetilen mà cả các ankin có nhóm $H-C\equiv  C - $ (các ankin mà liên kết ba ở đầu mạch):
$R-C\equiv  C -H + [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} R-C\equiv  C-Ag \downarrow  +H_2O = 2NH_3$
                                                                       (kết tủa màu vàng nhạt)
$3$. Phản ứng oxi hóa
Các ankin cháy trong không khí tạo ra $CO_2, H_2O$ và tỏa nhiều nhiệt:
$$C_nH_{2n-2}+\frac{3n-1}{2}O_2 \xrightarrow[{}]{{}} nCO_2 + (n-1)H_2O;  \Delta H <0 $$
Giống như anken, ankin làm mất màu dung dịch $KMnO_4$. Khi đó nó bị oxi hóa ở liên kết ba tạo ra  hỗn hợp các sản phẩm phức tạp, còn $KMnO_4$ thì bị khử thành $MnO_2$ (kết tủa màu nâu đen).

III - ĐIỀU CHẾ VÀ ỨNG DỤNG
$1$. Điều chế
* Phương pháp chính điều chế axetilen trong công nghiệp hiện nay là nhiệt phân metan ở $1500^0C$, phản ứng thu nhiệt mạnh:
$$2CH_4 \xrightarrow[{}]{{1500^0C}} CH \equiv  CH +3H_2 $$
Nhiệt độ sôi của axetilen là $-75^0C$ nên dễ được tách ra khỏi hỗn hợp với hiđro.
* Ở những nơi mà công nghiệp dầu khí chưa phát triển, người ta điều chế axetilen theo sơ đồ sau:
$$CaO+3C \xrightarrow[{-CO}]{{lò  điện}} CaC_2 \xrightarrow[{}]{{H_2O}} Ca(OH)_2 +C_2H_2  $$
Canxi cacbua sản xuất trong công nghiệp (từ vôi sống và than đá) là chất rắn, màu đen xám, trước kia được dùng tạo ra $C_2H_2$ để thắp sáng, vì vậy nó được gọi lá " đất đèn". Ngày nay, để điều chế một lượng nhỏ axetilen trong phòng thí nghiệm hoặc trong hàn xì, người ta vẫn thường dùng đất đèn. Axetilen điều chế từ đất đèn thường có tạp chất ($H_2S, NH_3, PH_3,...$) có mùi khó chịu gọi là mùi đất đèn.
$2$. Ứng dụng
Axetilen cháy trong oxi tạo ra ngọn lửa có nhiệt độ khoảng $3000^0C$ nên được dùng trong đèn xì axetilen - oxi để hàn và cắt kim loại:
$$C_2H_2 + \frac{5}{2} O_2 \xrightarrow[{}]{{}} 2CO_2 +H_2O;  \Delta H=-1300kJ $$
Sử dụng axetilen phải rất cẩn trọng vì khi nồng độ axetilen trong không khí từ $2,5\%$ trở lên có thể gây cháy nổ.
Axetilen và các ankin khác còn được dùng làm nguyên liệu để tổng hợp các hóa chất cơ bản khác như vinyl clorua, vinyl axetat, vinylaxetilen, anđehit axetic,...

Thẻ

Lượt xem

11460
Chat chit và chém gió
  • Yến Linh: s r 2/3/2016 10:40:22 PM
  • chaukhaian98: a xl 2/3/2016 10:40:32 PM
  • Yến Linh: s 2/3/2016 10:40:41 PM
  • chaukhaian98: xin lỗi mấy e 2/3/2016 10:41:05 PM
  • Oanh Diện: ko đc à 2/3/2016 10:41:45 PM
  • phuong10: cho e link fb của a 2/3/2016 10:42:10 PM
  • chaukhaian98: ổng chửi quá trời lun rồi 2/3/2016 10:42:12 PM
  • phuong10: chửi lại sợ j 2/3/2016 10:42:33 PM
  • phuong10: cho e link fb của a 2/3/2016 10:42:57 PM
  • phuong10: ko cần add cug dc 2/3/2016 10:43:07 PM
  • chaukhaian98: https://www.facebook.com/HoaiNam.Best1 2/3/2016 10:43:24 PM
  • chaukhaian98: đây nhá 2/3/2016 10:43:32 PM
  • Oanh Diện: nick chính à anh 2/3/2016 10:44:15 PM
  • noivoi_visaothe: ai za 2/3/2016 10:44:40 PM
  • noivoi_visaothe: a nam đk đó 2/3/2016 10:44:44 PM
  • chaukhaian98: ừ e 2/3/2016 10:44:46 PM
  • noivoi_visaothe: e xin thì cho nick zời bể 2/3/2016 10:44:56 PM
  • chaukhaian98: fb a hay oll nhất đó 2/3/2016 10:44:57 PM
  • Yến Linh: fr list của e có a NAm trong nhóm tam hổ 2/3/2016 10:44:58 PM
  • Yến Linh: có cả Kenny BẢo Thiên 2/3/2016 10:45:14 PM
  • noivoi_visaothe: khá khen cho a 2/3/2016 10:45:23 PM
  • chaukhaian98: j z hương 2/3/2016 10:45:40 PM
  • phuong10: hương giận a r 2/3/2016 10:46:19 PM
  • noivoi_visaothe: a cho e nick f j đó? 2/3/2016 10:46:25 PM
  • phuong10: fb cua e add dc vs châu khải phong 2/3/2016 10:47:03 PM
  • chaukhaian98: nick đó a xin a trai để nc vui vui thôi 2/3/2016 10:47:24 PM
  • noivoi_visaothe: hờ hờ 2/3/2016 10:47:52 PM
  • noivoi_visaothe: cái e cần là nick chính 2/3/2016 10:48:08 PM
  • chaukhaian98: jờ hay lên nick đó lém 2/3/2016 10:48:09 PM
  • noivoi_visaothe: are you ăn đơ sờ ten? 2/3/2016 10:48:24 PM
  • chaukhaian98: nick chính bị quản lí rất chặt e à 2/3/2016 10:48:36 PM
  • noivoi_visaothe: đi ngủ 2/3/2016 10:49:37 PM
  • noivoi_visaothe: mn g9 2/3/2016 10:49:45 PM
  • noivoi_visaothe: wave 2/3/2016 10:49:52 PM
  • chaukhaian98: ms ra viện ko ngủ đk âu 2/3/2016 10:50:03 PM
  • chaukhaian98: mà chúc 2/3/2016 10:50:12 PM
  • phuong10: oanh 2/3/2016 10:54:15 PM
  • Yến Linh: oanh ơi 2/3/2016 10:56:41 PM
  • phuong10: a đi r bọn e bt lm thế nào 2/3/2016 10:57:10 PM
  • phuong10: đi ngủ lun 2/3/2016 10:57:20 PM
  • phuong10: nek 2/3/2016 10:58:35 PM
  • Yến Linh: phương 2/3/2016 11:02:01 PM
  • Jin Zhi: broken_heart 2/4/2016 2:34:32 PM
  • Sầu: big_grin 2/4/2016 2:50:33 PM
  • Quỳnh: sao lại ở đây 2/4/2016 2:51:13 PM
  • Quỳnh: ??????? 2/4/2016 2:51:41 PM
  • Quỳnh: mi đâu r 2/4/2016 2:52:17 PM
  • Sầu: big_grin 2/4/2016 2:56:14 PM
  • Quỳnh: laughing 2/4/2016 2:56:30 PM
  • Quỳnh: sắp đến tết r vui wa 2/4/2016 2:57:05 PM
  • Quỳnh: đâu r 2/4/2016 2:57:33 PM
  • Quỳnh: thg khùng 2/4/2016 2:58:39 PM
  • Quỳnh: hỏi tki ko tl[ì còn cười 2/4/2016 2:59:15 PM
  • Jin Zhi: có ai ko ??? 2/4/2016 2:59:51 PM
  • ngannguyen1790: . 2/4/2016 5:09:12 PM
  • phuong10: 222222 2/4/2016 8:38:25 PM
  • phuong10: ê 2/4/2016 8:41:59 PM
  • phuong10: ko có ai 2/4/2016 9:19:30 PM
  • phuong10: tôi một mình 2/4/2016 9:19:44 PM
  • phuong10: cô đơn 2/4/2016 9:19:52 PM
  • phuong10: ngồi 2/4/2016 9:20:00 PM
  • phuong10: nghĩ vu vơ 2/4/2016 9:20:20 PM
  • phuong10: buồn ngẩn ngơ 2/4/2016 9:20:39 PM
  • phuong10: haizzzzzzzz 2/4/2016 9:20:50 PM
  • phuong10: ủa 2/4/2016 9:20:56 PM
  • phuong10: bị lm sao thế này 2/4/2016 9:21:14 PM
  • phuong10: tự nhiên ngồi ns 1 mk 2/4/2016 9:21:39 PM
  • tiectime: đây nek 2/4/2016 9:21:39 PM
  • tiectime: Ko hok à Phương 2/4/2016 9:21:50 PM
  • phuong10: ko 2/4/2016 9:21:56 PM
  • phuong10: nghỉ tết r mak a 2/4/2016 9:22:14 PM
  • tiectime: hj... Em chắc là người hok rất giỏi nhỉ 2/4/2016 9:23:33 PM
  • phuong10: joi j chứ a 2/4/2016 9:26:47 PM
  • ๖ۣۜJinღ๖ۣۜKaido: big_grin 2/5/2016 7:20:13 PM
  • ๖ۣۜJinღ๖ۣۜKaido: big_grin 2/5/2016 7:36:03 PM
  • Minh Tâm: rolling_on_the_floor 2/5/2016 7:43:41 PM
  • Yến Linh: hê hê 2/5/2016 8:19:59 PM
  • phuong10: hiu 2/5/2016 8:29:24 PM
  • phuong10: oanh diện linh bịnh 2/5/2016 8:29:46 PM
  • Nhok Clover: có ai k?? 2/5/2016 9:28:16 PM
  • nhnnguyn310: Hòa tan 3,9 gam Al(OH)3 b ng 50ml NaOH 3M đ c dung d ch A. Th tích dung d ch(lít) HCl 2M ằ ượ ị ể ịc n cho vào dung d ch A đ xu t hi n tr l i 1,56 gam k t t a là? (Al=27;Na=23;Cl=35,5;O=16;H=1) 2/5/2016 10:35:49 PM
  • nhnnguyn310: Hòa tan 3,9g Al(OH)3 bằng 50ml NaOH 3M được d d A.V HCl 2M cần cho vào d d A để xuất hiện trở laiij 1,56g kết tủa 2/5/2016 10:36:26 PM
  • Yến Linh: broken_heart 2/5/2016 11:11:22 PM
  • ♪♪taliw♪♪: có ai ko?? 2/6/2016 8:45:35 PM
  • Sầu: big_grinko 2/6/2016 8:46:17 PM
  • ♪♪taliw♪♪: v ai đây 2/6/2016 8:46:55 PM
  • Sầu: rolling_on_the_floorma 2/6/2016 8:48:01 PM
  • ♪♪taliw♪♪: ko nc vs ma đâu 2/6/2016 9:00:11 PM
  • ♪♪taliw♪♪: big_grinbig_grinbig_grin 2/6/2016 9:01:28 PM
  • ๖ۣۜJinღ๖ۣۜKaido: big_grin 2/6/2016 9:07:38 PM
  • phuong10: big_grin 2/6/2016 9:24:25 PM
  • Nhok Clover: có ai k? 2/6/2016 9:44:45 PM
  • phuong10: mk nek 2/6/2016 9:47:47 PM
  • Nhok Clover: 2 bạn 2/6/2016 9:48:00 PM
  • phuong10: 2 bn 2/6/2016 9:48:08 PM
  • Nhok Clover: bạn sinh năm bao nhiêu thế? 2/6/2016 9:48:48 PM
  • phuong10: 2k 2/6/2016 9:58:08 PM
  • Yến Linh: broken_heart 2/7/2016 7:38:30 PM
  • Minh Tâm: Sắp sang năm mới 2016, chúc tất cả mọi nguời năm mới vui vẻ, hạnh phúc và một cái Tết ấm áp bên nguời thân và gia đình nhé! Chúc diễn đàn Hóa ngày càng phát triển mạnh hơn nữa nha smug> 2/7/2016 11:49:40 PM
  • tbao: hello 2/8/2016 8:37:21 PM
Đăng nhập để chém gió cùng mọi người
  • Đỗ Quang Chính
  • viet130480
  • Hỗ Trợ HTN
  • Xusint
  • thanhhuyen431
  • phmgiang128
  • koi hi
  • nams2a1996
  • watashitipho
  • Lê Quang Trung
  • quangbac1993
  • HọcTạiNhà
  • tinhyeucuocsong199x
  • Cá Hêu
  • henry0905
  • prettygirl97huahua
  • minhtien1406
  • hnguyentien
  • Vô Minh
  • ekira9x
  • ngolam39
  • mynoname3
  • nguyenvanchinh040493
  • caunhocngoc_97
  • tronglam234
  • maiyeunguoi_love_hy
  • heosua2912
  • lord_of_wolfs_back
  • tamhero96
  • kimvanthao
  • cchuaq
  • vukythien
  • cobetocnau.lyly
  • nguyenphong01071991
  • thanhnguyen5718
  • kd_8296
  • hocdetaodungtuonglai10
  • tachuong312
  • manhtuongbgvnvn
  • nguyenhieupro98
  • ductoan933
  • gnolwalker
  • Tiến Thực
  • nghis2179
  • woodknight22
  • Gà Rừng
  • kpakinh7
  • thanhtran8101998
  • vitvitvit29
  • letronghai23
  • babyhe0vip
  • lygiahuyks
  • quangkl1998a
  • tokhatnhi_vip
  • mymylanhchanh_nhinhanh
  • isco1992
  • monkey_tb_96
  • Vo Quy Hung
  • thanhnhi1949
  • yeulaptrinh98
  • faylovebeast
  • thangha1311999
  • Dân Nguyễn
  • bontiton96
  • sua.shine90109
  • mikicodon
  • duyenlacuaduy
  • nnguyenminhson70
  • doffy.onepiece
  • Mun Sociu
  • megai1995
  • white cloud
  • th.thinhkts
  • Thịnh Hải Yến
  • gaprodianguc95
  • congthanglun4
  • smallhouse253
  • chestnutnguyen97
  • tinhnghich.caheo
  • jodieiris285
  • ẩn ngư
  • meoconlucloi1998
  • lenguyenanhthu2991999
  • °•☾๖ۣۜDe๖ۣۜViL☽•°
  • sakurakinomoto199
  • ๖ۣۜHoa•๖ۣۜSữa™
  • parkji99999
  • bồ công anh
  • never give up
  • huongdvu89
  • Dark
  • nhocthienthan18
  • LanguaeofLegend
  • saupc7
  • kien105
  • tart
  • huyen_anh_bn98
  • dieulinhnt.ptit
  • nhuynguyen113
  • greengreen4398
  • lexuanmanh98
  • camtucau0101
  • huongduong2603
  • huethanh527
  • misstrang97
  • Gia Bảo
  • dongthoigian1096
  • Ruanyu Jian
  • thanhhoapro056
  • ttra2004
  • njnda_blade
  • ***
  • kzinpro
  • nguyenthanhtien1357
  • pengok71
  • nhinhupy
  • haumjn
  • linhlun17041998
  • luu00238
  • oanhoanhlx2
  • GIA LONG
  • Cô nàng tháng sáu
  • phamnhitrinh
  • kaitokidabcd
  • thienhoangsinh
  • ngoandinh3
  • phamstars1203
  • shungshinhye
  • mailatoi456
  • tranvanduy214
  • phamthithoa673
  • ntquang1999
  • ng.phamlamvien2000
  • PewPew
  • phuongphuongthanhthanh1010
  • jasmine16397
  • hoangtuhit
  • hoangoanh2893
  • bengocquynh1504
  • lebinhtx5
  • tbn.chemisnoi
  • Hakunzee
  • nnk510blc
  • caibang267
  • huongthuycherry
  • Nhok Clover
  • phamtienthanh1994
  • fininana
  • sea dragon
  • narutoandsashuke
  • vananhsh98
  • bbb
  • hongngoccatholic2000
  • rooneyminh1998
  • trangh152
  • nam961997
  • duongthuanhieu
  • tizon9x
  • hieuvip102222
  • quynhpham16598
  • daxanh.bolide
  • huynguyenhuu657
  • hongtram0702
  • uyenlarry81
  • tieuthukhotinh11
  • trongtlt95
  • bahai1966
  • Binsaito
  • hangphuong74
  • oanh12345
  • tuncunmich
  • han
  • trangjn10
  • ๖ۣۜJinღ๖ۣۜKaido
  • dobaonam.nbo
  • tieuyen
  • nhattrieuvo
  • andeptrai_thichreus
  • baoboombuumbuum
  • luongvanduc148
  • Tranhunghx
  • Chiuu
  • yeumenhieulamlamlam
  • Hoahong24400
  • MiMi
  • NhẬt Nhật
  • bluerose
  • mynguyen899112
  • nguyenhuevk66
  • ╭⌒╮☆♥Kem♥☆╭⌒╮
  • thekiet93
  • trinhlinh491999
  • nguyencamvanctld
  • hoangchung000
  • ho_ngoc_ba
  • creepypasta
  • tuananh111195
  • dinhthuong5429
  • hongngocnguyen2k
  • khongcanten994
  • nguyenthao1210tt
  • machongquantqn
  • noivoi_visaothe
  • Yatogami Tohka
  • Trang241299
  • dattqk789
  • DuDu
  • Jin Zhi
  • bestlucian
  • hoasociu2920
  • diem12TN
  • van11111
  • thanhmuongvt
  • quangquyen3072000
  • utnhinhanh163
  • cobedoihon999xx
  • vanhuydk
  • anh_hung_tooc
  • Minh Tâm
  • linh.sociuu.50
  • thuthuongkpl
  • tusso
  • Saodieuccnd
  • vinguyenvinguyenbe
  • myhuyen
  • suunhi
  • quocnhatlove0811
  • buatruavuive
  • caothuhocduong9xtn
  • thanhthuy