I- ĐỒNG ĐẲNG, ĐỒNG PHÂN, DANH PHÁP, TÍNH CHẤT VẬT LÍ VÀ CẤU TRÚC
$1$. Đồng đẳng , đồng phân, danh pháp
Ankin là những hiđrocacbon mạch hở có $1$ liên kết ba trong phân tử.
Ankin đơn giản nhất, $C_2H_2 : (HC \equiv   CH)$, có tên thông thường là axetilen.
Dãy đồng đẳng của axetilen có công thức chung là $C_nH_{2n-2} $ ($n \geq 2$, với một liên kết ba). Thí dụ: $HC \equiv  CH, CH_3-C\equiv  CH,...$
Ankin từ $C_4$ trở đi có đồng phân vị trí nhóm chức, từ $C_5$ trở đi có thêm đồng phân mạch cacbon.
Theo IUPAC, quy tắc gọi tên ankin tương tự như gọi tên anken, nhưng dùng đuôi $in$ để chỉ liên kết ba (xem bảng $6.2$).
$2$. Tính chất vật lí
Nhiệt độ sôi, nhiệt độ nóng chảy, khối lượng riêng của một số ankin được liệt kê ở bảng $6.2$
Bảng $6.2$. Tên thay thế và tính chất vật lí của một số ankin
$3$ Cấu trúc phân tử
Trong phân tử ankin, hai nguyên tử $C$ liên kết ba ở trạng thái lai hóa $sp$ (lai hóa đường thẳng). Liên kết ba $C\equiv  C$ gồm $1$ liên kết $\sigma$ và $2$ liên kết $\pi$. Hai nguyên tử $C$ mang liên kết ba và $2$ nguyên tử liên kết trực tiếp với chúng nằm trên một đường thẳng.

II- TÍNH CHẤT HÓA HỌC
$1$. Phản ứng cộng
a) Cộng hiđro
Khi có xúc tác $Ni, Pt, Pd$ ở nhiệt độ thích hợp, ankin cộng với $H_2$ tạo thành ankan:
$$CH\equiv  CH +2H_2 \xrightarrow[{}]{{Ni, t^0}} CH_3-CH_3$$
Muốn dừng lại ở giai đoạn tạo ra anken thì phải dùng xúc tác là hỗn hợp $Pd$ với $PdCO_3$:
$$CH\equiv  CH +H_2 \xrightarrow[{}]{{Pd/PbCO_3}} CH_2=CH_2 $$
b) Cộng brom
Giống như anken, ankin làm mất màu nước brom, phản ứng xảy ra qua hai giai đoạn. Muốn dừng lại ở giai đoạn thứ nhất thì cần thực hiện phản ứng ở nhiệt độ thấp, thí dụ:

c) Cộng hiđro clorua
$$CH\equiv  CH +HCl \xrightarrow[{150 - 200^0C}]{{HgCl_2}} CH_2=CH-Cl  (vinyl  clorua) $$
$$CH_2=CH-Cl+HCl \xrightarrow[{}]{{}}  CH_3 -CHCl_2  (1,1 - đicloetan)$$ 
d) Cộng nước (hiđrat hóa)
Khi có mặt xúc tác $HgSO_4$ trong môi trường axit, $H_2O$ cộng vào liên kết ba tạo ra hợp chất trung gian không bền và chuyển thành anđehit hoặc xeton, thí dụ:
      $HC\equiv  CH+H-OH \xrightarrow[{80^0C}]{{HgSO_4, H_2SO_4}} [CH_2=CH-OH] \xrightarrow[{}]{{}} CH_3-CH=O$
                 etin                                                                        (không bền)                          anđehit axetic
Phản ứng cộng $HX, H_2O$ vào các ankin trong dãy đồng đẳng của axetilen cũng tuân theo quy tắc Mac-côp-nhi-côp như anken.
e) Phản ứng đime hóa và trime hóa
Hai phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau tạo thành vinylaxetilen:
Ba phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau thành benzen:
                                   $2CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} CH_2=CH-C\equiv  CH $
                                                                                   vinylaxetilen
                                             $3CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} C_6H_6 $
$2$. Phản ứng thế bằng ion kim loại
Nguyên tử $H$ đính vào cacbon mang liên kết ba linh động hơn rất nhiều so với $H$ đính với cacbon mang liên kết đôi và liên kết đơn, do đó nó có thể bị thay thế bằng nguyên tử kim loại. Thí dụ, khi cho axetilen sục vào dung dịch    $AgNO_3$ trong amoniac thì xuất hiện kết tủa màu vàng nhạt sau chuyển sang màu xám:
                    $AgNO_3 + 3NH_3 +H_2O \xrightarrow[{}]{{}} [Ag(NH_3)_2]OH + NH_4NO_3$
                                                                          (phức chất, tan trong nước)
$HC\equiv  CH + 2 [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} Ag-C\equiv  C-Ag \downarrow +2H_2O + 4NH_3$
                                                                     (kết tủa màu vàng nhạt)
Phản ứng này không những dùng để nhận ra axetilen mà cả các ankin có nhóm $H-C\equiv  C - $ (các ankin mà liên kết ba ở đầu mạch):
$R-C\equiv  C -H + [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} R-C\equiv  C-Ag \downarrow  +H_2O = 2NH_3$
                                                                       (kết tủa màu vàng nhạt)
$3$. Phản ứng oxi hóa
Các ankin cháy trong không khí tạo ra $CO_2, H_2O$ và tỏa nhiều nhiệt:
$$C_nH_{2n-2}+\frac{3n-1}{2}O_2 \xrightarrow[{}]{{}} nCO_2 + (n-1)H_2O;  \Delta H <0 $$
Giống như anken, ankin làm mất màu dung dịch $KMnO_4$. Khi đó nó bị oxi hóa ở liên kết ba tạo ra  hỗn hợp các sản phẩm phức tạp, còn $KMnO_4$ thì bị khử thành $MnO_2$ (kết tủa màu nâu đen).

III - ĐIỀU CHẾ VÀ ỨNG DỤNG
$1$. Điều chế
* Phương pháp chính điều chế axetilen trong công nghiệp hiện nay là nhiệt phân metan ở $1500^0C$, phản ứng thu nhiệt mạnh:
$$2CH_4 \xrightarrow[{}]{{1500^0C}} CH \equiv  CH +3H_2 $$
Nhiệt độ sôi của axetilen là $-75^0C$ nên dễ được tách ra khỏi hỗn hợp với hiđro.
* Ở những nơi mà công nghiệp dầu khí chưa phát triển, người ta điều chế axetilen theo sơ đồ sau:
$$CaO+3C \xrightarrow[{-CO}]{{lò  điện}} CaC_2 \xrightarrow[{}]{{H_2O}} Ca(OH)_2 +C_2H_2  $$
Canxi cacbua sản xuất trong công nghiệp (từ vôi sống và than đá) là chất rắn, màu đen xám, trước kia được dùng tạo ra $C_2H_2$ để thắp sáng, vì vậy nó được gọi lá " đất đèn". Ngày nay, để điều chế một lượng nhỏ axetilen trong phòng thí nghiệm hoặc trong hàn xì, người ta vẫn thường dùng đất đèn. Axetilen điều chế từ đất đèn thường có tạp chất ($H_2S, NH_3, PH_3,...$) có mùi khó chịu gọi là mùi đất đèn.
$2$. Ứng dụng
Axetilen cháy trong oxi tạo ra ngọn lửa có nhiệt độ khoảng $3000^0C$ nên được dùng trong đèn xì axetilen - oxi để hàn và cắt kim loại:
$$C_2H_2 + \frac{5}{2} O_2 \xrightarrow[{}]{{}} 2CO_2 +H_2O;  \Delta H=-1300kJ $$
Sử dụng axetilen phải rất cẩn trọng vì khi nồng độ axetilen trong không khí từ $2,5\%$ trở lên có thể gây cháy nổ.
Axetilen và các ankin khác còn được dùng làm nguyên liệu để tổng hợp các hóa chất cơ bản khác như vinyl clorua, vinyl axetat, vinylaxetilen, anđehit axetic,...

Thẻ

Lượt xem

5856
Chat chit và chém gió
  • hieugiapbat: co ai ko 9/23/2014 9:31:01 PM
  • lovemath19999: Một nguyên tố M có nguyên tử khối trung bình là 24,2; M có 2 đồng vị. Đồng vị 1 có số khối bằng 24. Xác định số khối của đồng vị thứ hai, biết tỉ lệ số nguyên tử của 2 đồng vị là: 1 : 4 9/24/2014 4:46:04 AM
  • hieugiapbat: ci ai ko giup v 9/25/2014 5:15:45 PM
  • tart: có ai ko nhỉ 9/27/2014 9:22:37 PM
  • nghilionelmessi: vỏ sò là tiền hả các bạn 9/28/2014 10:20:14 PM
  • NNK510BlC: sad 9/28/2014 10:33:15 PM
  • hoilth: MÌnh thắc mắc không biết vỏ sò dùng để làm gì 9/28/2014 10:47:12 PM
  • hoilth: giá mà đổi ra tiền thật được thì tốt rồi 9/28/2014 10:47:37 PM
  • hoilth: lovemath19999: bài này dễ thôi mà, ta có tỉ lệ số nguyên tử là 20% với 80%, áp dụng theo công thức tính nguyên tử khối trung bình là ra 9/28/2014 10:50:33 PM
  • tuyetroimuaxuan4: alo: chào m ng có ai hem big_grin 9/29/2014 2:39:21 PM
  • frogprince2397: ai giúp mình bài amin với :'( 9/29/2014 6:41:47 PM
  • silentjackie7: có bạn nào học hóa 12 với mình không ạ? 9/29/2014 8:09:41 PM
  • Lê Quang Trung: bạn NNK510BIC : việc vote down lời giải ng khác để điểm danh vọng ban lên TOP là 1 việc hèn hạ nhé 9/29/2014 11:32:34 PM
  • maithuyfr: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8876/giup-minh-vai-bai-nhe 9/30/2014 12:14:07 AM
  • maithuyfr: giúp mình với 9/30/2014 12:14:13 AM
  • maithuyfr: điểm danh vọng là cái gì mà quan trọng thế :0 9/30/2014 12:14:53 AM
  • hieugiapbat: giup voi 10/1/2014 8:57:34 PM
  • hieugiapbat: ?? 10/1/2014 9:17:12 PM
  • akilis.98vp: ai giúp bài này với : cho biết tổng số hạt ngtử ngtố X=58.số hạt trong hạt nhân hơn số hạt ở vỏ là 20 hạt. tính NTK của X 10/2/2014 8:31:03 PM
  • akilis.98vp: at_wits_end 10/2/2014 8:31:24 PM
  • emydollar99: hế lô 10/2/2014 8:57:14 PM
  • boyvip_vodoi2011: chao m.n 10/2/2014 9:23:33 PM
  • boyvip_vodoi2011: lam qen nha 10/2/2014 9:23:43 PM
  • boyvip_vodoi2011: broken_heart 10/2/2014 9:23:52 PM
  • NNK510BlC: sleepy 10/2/2014 10:09:01 PM
  • NNK510BlC: yawn 10/2/2014 10:09:18 PM
  • hieugiapbat: bau nay de ma 10/5/2014 10:16:46 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:22 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:23 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:23 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:24 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:29 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:30 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:30 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:30 PM
  • lamnguyen.tanthoihoaschool: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8902/hoa-hoc-lop-10 10/6/2014 8:32:32 PM
  • thaodang007: hú hú hú big_hug 10/7/2014 9:28:08 PM
  • thaodang007: có ai ko 10/7/2014 9:28:30 PM
  • NNK510BlC:10/7/2014 9:29:18 PM
  • thaodang007: hị hị 10/7/2014 9:29:33 PM
  • NNK510BlC: big_grin 10/7/2014 9:29:58 PM
  • thaodang007: thumbs_up lên làm bài à 10/7/2014 9:30:34 PM
  • NNK510BlC: chhox nào 10/7/2014 9:31:16 PM
  • thaodang007: peace_sign 10/7/2014 9:32:15 PM
  • nguyentraunin: hú hú 10/7/2014 10:44:53 PM
  • hoangchuong107: các bạn ơi 10/7/2014 11:43:12 PM
  • :uyen:: alo...co ai hk? 10/8/2014 6:42:14 PM
  • thienhoangsinh: alo 10/8/2014 7:46:40 PM
  • thienhoangsinh: có ai kiến thức hóa sâu rộng ko 10/8/2014 7:47:02 PM
  • nguyenpanda400: ai đang onl cho mình hỏi cái này với 10/11/2014 2:32:35 PM
  • moriran0110: big_hug mọi người 10/11/2014 5:24:33 PM
  • moriran0110: có bạn nào hik hóa nâng cao 10 k? 10/11/2014 5:24:59 PM
  • moriran0110: cho mk hỏi bài lk kim loại có phải nằm trong chương trình giảm tải k?? big_grin 10/11/2014 5:26:02 PM
  • friend.forever216: có ai học chuyên hóa ko vậy? 10/12/2014 7:59:03 AM
  • khanh3696: rock_on 22222222222222222222222 10/12/2014 8:11:34 AM
  • quynhpro12351: cko mink hoi ti, lam sao tai các bai giảng trên trang cua hoctainha.com 10/12/2014 8:07:54 PM
  • Kanaly_Sue: akilis.98vp: ai giúp bài này với : cho biết tổng số hạt ngtử ngtố X=58.số hạt trong hạt nhân hơn số hạt ở vỏ là 20 hạt. tính NTK của X. 10/12/2014 11:28:38 PM
  • Kanaly_Sue: Bài này hình như giải vậy nek 10/12/2014 11:28:50 PM
  • Kanaly_Sue: Ta có 2Z+N=58 10/12/2014 11:29:08 PM
  • Kanaly_Sue: Z+N-Z=20=>N=20=>Z=19(Kali) 10/12/2014 11:29:59 PM
  • Kanaly_Sue: NTK=> A=Z+N=19+20=39 10/12/2014 11:30:22 PM
  • Kanaly_Sue: Do trong ngtu hạt nhân chỉ có proton với notron, trong ngtu vỏ có electron, còn hạt dưới nguyên tử nghĩa là bao gồm cả proton, notron với electron luôn đó 10/12/2014 11:31:46 PM
  • Kanaly_Sue: "friend.forever216: có ai học chuyên hóa ko vậy?" Mà bạn cần hỏi gì đăng lên ik! Có gì anh em giúp đc thì giúp cho 10/12/2014 11:35:07 PM
  • longmai285: co ai giup mk lm bai hoa nay ko a 10/13/2014 8:10:43 PM
  • vangiangconfessions: blo 10/14/2014 4:34:33 PM
  • vangiangconfessions: co ai o hung yen giong minh 0 10/14/2014 4:34:54 PM
  • misschpro: có ai hông 10/16/2014 4:35:46 PM
  • tranvu1233: các bạn cho mình hỏi minh muốn xem đáp án thì phải làm sao?? 10/17/2014 5:31:24 PM
  • moriran0110: 22222222222222222222222 10/17/2014 11:16:01 PM
  • moriran0110: có ai kooooooooooooooooooooo 10/17/2014 11:16:14 PM
  • trondojyeuem1998: bài hóa nào đâu? 10/18/2014 10:30:32 PM
  • Sát thủ: sssssssssssssssssssssssssssssss 10/19/2014 7:04:04 PM
  • Sát thủ: sssssssssssssssssssssssssssssssssssssssaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa 10/19/2014 7:04:12 PM
  • phungphong1998: AI LM GIÚP E BÀI NÀY VỚI.MAI KTRA OY 10/19/2014 8:21:06 PM
  • phungphong1998: Viết pt ion c/m SN(OH)2 lưỡng tính 10/19/2014 8:21:29 PM
  • anhkhks123654: 2 10/20/2014 9:45:24 PM
  • vangiangconfessions: chào dân hóa..người mới. 10/20/2014 9:54:20 PM
  • cún đất: mọi người ơi giúp mk với 10/21/2014 7:31:55 PM
  • cún đất: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8927/giup-minh-voi 10/21/2014 7:32:39 PM
  • cún đất: giúp mk với 10/21/2014 7:32:45 PM
  • cún đất: not_worthy 10/21/2014 7:32:59 PM
  • cún đất: not_worthy 10/21/2014 7:33:15 PM
  • ngoccmi: hj.minh người với xin tham gia nha,winking 10/21/2014 8:28:48 PM
  • trondojyeuem1998: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8952/giup-mk-vs-nha-mk-dang-rat-can-gap-lam-lam 10/21/2014 10:39:09 PM
  • trondojyeuem1998: giúp mk vs nào mn ơi 10/21/2014 10:39:15 PM
  • boaobaohoibao: 1997 10/23/2014 9:05:25 PM
  • heohong_congchua: có ai tóm tắt cách học tốt môn hóa giúm e hk 10/24/2014 7:51:42 PM
  • nerkezo44: big_grin 10/25/2014 11:25:51 PM
  • linhlun17041998: nerd hi 10/26/2014 8:37:47 PM
  • Angel: yawn 10/26/2014 8:38:05 PM
  • linhlun17041998: 8.38 lamf bài tập các bạn ơi 10/26/2014 8:38:33 PM
  • life_to_love.flys: at_wits_end 10/28/2014 3:58:46 PM
  • thanhtamkute508: có ai k 10/28/2014 7:13:26 PM
  • thanhtamkute508: mọi n ơi 10/28/2014 7:14:23 PM
  • hungcbvn123: ai giải hộ bài vận dụng thuyết lai hoá giải thích sự hình thành p.tử BF3 với 10/28/2014 7:59:33 PM
  • hikichbo: ai online ko giúp mình môn hóa với 10/28/2014 8:42:43 PM
  • trondojyeuem1998: http://hoa.hoctainha.vn/Hoi-Dap/Cau-Hoi/8970/giup-mk-vs-nha/9090#9090 10/28/2014 9:41:01 PM
  • trondojyeuem1998: giúp mk vs nào mn ơi.chúc mn buổi tối vv 10/28/2014 9:41:12 PM
  • trucmai10a4: chao moi nguoi 10/28/2014 11:43:09 PM
  • trucmai10a4: nerd 10/28/2014 11:46:43 PM
Đăng nhập để chém gió cùng mọi người
  • Đỗ Quang Chính
  • viet130480
  • Hỗ Trợ BQT
  • Xusint
  • thanhhuyen431
  • phmgiang128
  • koi hi
  • nams2a1996
  • watashitipho
  • Lê Quang Trung
  • quangbac1993
  • HọcTạiNhà
  • tinhyeucuocsong199x
  • Cá Hêu
  • henry0905
  • prettygirl97huahua
  • minhtien1406
  • hnguyentien
  • Vô Minh
  • ekira9x
  • ngolam39
  • mynoname3
  • nguyenvanchinh040493
  • caunhocngoc_97
  • tronglam234
  • maiyeunguoi_love_hy
  • heosua2912
  • lord_of_wolfs_back
  • tamhero96
  • kimvanthao
  • cchuaq
  • vukythien
  • cobetocnau.lyly
  • nguyenphong01071991
  • thanhnguyen5718
  • kd_8296
  • hocdetaodungtuonglai10
  • tachuong312
  • manhtuongbgvnvn
  • nguyenhieupro98
  • ductoan933
  • gnolwalker
  • Tiến Thực
  • nghis2179
  • woodknight22
  • Gà Rừng
  • kpakinh7
  • thanhtran8101998
  • vitvitvit29
  • letronghai23
  • babyhe0vip
  • lygiahuyks
  • quangkl1998a
  • tokhatnhi_vip
  • mymylanhchanh_nhinhanh
  • isco1992
  • monkey_tb_96
  • Vo Quy Hung
  • thanhnhi1949
  • yeulaptrinh98
  • faylovebeast
  • thangha1311999
  • Angel
  • bontiton96
  • sua.shine90109
  • mikicodon
  • duyenlacuaduy
  • nnguyenminhson70
  • doffy.onepiece
  • Mun Sociu
  • megai1995
  • hey
  • th.thinhkts
  • Thịnh Hải Yến
  • gaprodianguc95
  • congthanglun4
  • smallhouse253
  • chestnutnguyen97
  • tinhnghich.caheo
  • jodieiris285
  • ẩn ngư
  • meoconlucloi1998
  • lenguyenanhthu2991999
  • °•☾๖ۣۜDe๖ۣۜViL☽•°
  • sakurakinomoto199
  • ๖ۣۜHoa•๖ۣۜSữa™
  • parkji99999
  • bồ công anh
  • never give up
  • huongdvu89
  • nhocthienthan18
  • LanguaeofLegend
  • saupc7
  • kien105
  • tart
  • huyen_anh_bn98
  • dieulinhnt.ptit
  • nhuynguyen113
  • greengreen4398
  • camtucau0101
  • huongduong2603
  • huethanh527
  • misstrang97
  • Gia Bảo
  • dongthoigian1096
  • thanhhoapro056
  • njnda_blade
  • kzinpro
  • nguyenthanhtien1357
  • pengok71
  • nhinhupy
  • haumjn
  • linhlun17041998
  • luu00238
  • oanhoanhlx2
  • Cô nàng tháng sáu
  • phamnhitrinh
  • thienhoangsinh
  • ngoandinh3