I- ĐỒNG ĐẲNG, ĐỒNG PHÂN, DANH PHÁP, TÍNH CHẤT VẬT LÍ VÀ CẤU TRÚC
$1$. Đồng đẳng , đồng phân, danh pháp
Ankin là những hiđrocacbon mạch hở có $1$ liên kết ba trong phân tử.
Ankin đơn giản nhất, $C_2H_2 : (HC \equiv   CH)$, có tên thông thường là axetilen.
Dãy đồng đẳng của axetilen có công thức chung là $C_nH_{2n-2} $ ($n \geq 2$, với một liên kết ba). Thí dụ: $HC \equiv  CH, CH_3-C\equiv  CH,...$
Ankin từ $C_4$ trở đi có đồng phân vị trí nhóm chức, từ $C_5$ trở đi có thêm đồng phân mạch cacbon.
Theo IUPAC, quy tắc gọi tên ankin tương tự như gọi tên anken, nhưng dùng đuôi $in$ để chỉ liên kết ba (xem bảng $6.2$).
$2$. Tính chất vật lí
Nhiệt độ sôi, nhiệt độ nóng chảy, khối lượng riêng của một số ankin được liệt kê ở bảng $6.2$
Bảng $6.2$. Tên thay thế và tính chất vật lí của một số ankin
$3$ Cấu trúc phân tử
Trong phân tử ankin, hai nguyên tử $C$ liên kết ba ở trạng thái lai hóa $sp$ (lai hóa đường thẳng). Liên kết ba $C\equiv  C$ gồm $1$ liên kết $\sigma$ và $2$ liên kết $\pi$. Hai nguyên tử $C$ mang liên kết ba và $2$ nguyên tử liên kết trực tiếp với chúng nằm trên một đường thẳng.

II- TÍNH CHẤT HÓA HỌC
$1$. Phản ứng cộng
a) Cộng hiđro
Khi có xúc tác $Ni, Pt, Pd$ ở nhiệt độ thích hợp, ankin cộng với $H_2$ tạo thành ankan:
$$CH\equiv  CH +2H_2 \xrightarrow[{}]{{Ni, t^0}} CH_3-CH_3$$
Muốn dừng lại ở giai đoạn tạo ra anken thì phải dùng xúc tác là hỗn hợp $Pd$ với $PdCO_3$:
$$CH\equiv  CH +H_2 \xrightarrow[{}]{{Pd/PbCO_3}} CH_2=CH_2 $$
b) Cộng brom
Giống như anken, ankin làm mất màu nước brom, phản ứng xảy ra qua hai giai đoạn. Muốn dừng lại ở giai đoạn thứ nhất thì cần thực hiện phản ứng ở nhiệt độ thấp, thí dụ:

c) Cộng hiđro clorua
$$CH\equiv  CH +HCl \xrightarrow[{150 - 200^0C}]{{HgCl_2}} CH_2=CH-Cl  (vinyl  clorua) $$
$$CH_2=CH-Cl+HCl \xrightarrow[{}]{{}}  CH_3 -CHCl_2  (1,1 - đicloetan)$$ 
d) Cộng nước (hiđrat hóa)
Khi có mặt xúc tác $HgSO_4$ trong môi trường axit, $H_2O$ cộng vào liên kết ba tạo ra hợp chất trung gian không bền và chuyển thành anđehit hoặc xeton, thí dụ:
      $HC\equiv  CH+H-OH \xrightarrow[{80^0C}]{{HgSO_4, H_2SO_4}} [CH_2=CH-OH] \xrightarrow[{}]{{}} CH_3-CH=O$
                 etin                                                                        (không bền)                          anđehit axetic
Phản ứng cộng $HX, H_2O$ vào các ankin trong dãy đồng đẳng của axetilen cũng tuân theo quy tắc Mac-côp-nhi-côp như anken.
e) Phản ứng đime hóa và trime hóa
Hai phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau tạo thành vinylaxetilen:
Ba phân tử axetilen có thể cộng hợp với nhau thành benzen:
                                   $2CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} CH_2=CH-C\equiv  CH $
                                                                                   vinylaxetilen
                                             $3CH\equiv  CH \xrightarrow[{}]{{xt, t^0}} C_6H_6 $
$2$. Phản ứng thế bằng ion kim loại
Nguyên tử $H$ đính vào cacbon mang liên kết ba linh động hơn rất nhiều so với $H$ đính với cacbon mang liên kết đôi và liên kết đơn, do đó nó có thể bị thay thế bằng nguyên tử kim loại. Thí dụ, khi cho axetilen sục vào dung dịch    $AgNO_3$ trong amoniac thì xuất hiện kết tủa màu vàng nhạt sau chuyển sang màu xám:
                    $AgNO_3 + 3NH_3 +H_2O \xrightarrow[{}]{{}} [Ag(NH_3)_2]OH + NH_4NO_3$
                                                                          (phức chất, tan trong nước)
$HC\equiv  CH + 2 [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} Ag-C\equiv  C-Ag \downarrow +2H_2O + 4NH_3$
                                                                     (kết tủa màu vàng nhạt)
Phản ứng này không những dùng để nhận ra axetilen mà cả các ankin có nhóm $H-C\equiv  C - $ (các ankin mà liên kết ba ở đầu mạch):
$R-C\equiv  C -H + [Ag(NH_3)_2]OH \xrightarrow[{}]{{}} R-C\equiv  C-Ag \downarrow  +H_2O = 2NH_3$
                                                                       (kết tủa màu vàng nhạt)
$3$. Phản ứng oxi hóa
Các ankin cháy trong không khí tạo ra $CO_2, H_2O$ và tỏa nhiều nhiệt:
$$C_nH_{2n-2}+\frac{3n-1}{2}O_2 \xrightarrow[{}]{{}} nCO_2 + (n-1)H_2O;  \Delta H <0 $$
Giống như anken, ankin làm mất màu dung dịch $KMnO_4$. Khi đó nó bị oxi hóa ở liên kết ba tạo ra  hỗn hợp các sản phẩm phức tạp, còn $KMnO_4$ thì bị khử thành $MnO_2$ (kết tủa màu nâu đen).

III - ĐIỀU CHẾ VÀ ỨNG DỤNG
$1$. Điều chế
* Phương pháp chính điều chế axetilen trong công nghiệp hiện nay là nhiệt phân metan ở $1500^0C$, phản ứng thu nhiệt mạnh:
$$2CH_4 \xrightarrow[{}]{{1500^0C}} CH \equiv  CH +3H_2 $$
Nhiệt độ sôi của axetilen là $-75^0C$ nên dễ được tách ra khỏi hỗn hợp với hiđro.
* Ở những nơi mà công nghiệp dầu khí chưa phát triển, người ta điều chế axetilen theo sơ đồ sau:
$$CaO+3C \xrightarrow[{-CO}]{{lò  điện}} CaC_2 \xrightarrow[{}]{{H_2O}} Ca(OH)_2 +C_2H_2  $$
Canxi cacbua sản xuất trong công nghiệp (từ vôi sống và than đá) là chất rắn, màu đen xám, trước kia được dùng tạo ra $C_2H_2$ để thắp sáng, vì vậy nó được gọi lá " đất đèn". Ngày nay, để điều chế một lượng nhỏ axetilen trong phòng thí nghiệm hoặc trong hàn xì, người ta vẫn thường dùng đất đèn. Axetilen điều chế từ đất đèn thường có tạp chất ($H_2S, NH_3, PH_3,...$) có mùi khó chịu gọi là mùi đất đèn.
$2$. Ứng dụng
Axetilen cháy trong oxi tạo ra ngọn lửa có nhiệt độ khoảng $3000^0C$ nên được dùng trong đèn xì axetilen - oxi để hàn và cắt kim loại:
$$C_2H_2 + \frac{5}{2} O_2 \xrightarrow[{}]{{}} 2CO_2 +H_2O;  \Delta H=-1300kJ $$
Sử dụng axetilen phải rất cẩn trọng vì khi nồng độ axetilen trong không khí từ $2,5\%$ trở lên có thể gây cháy nổ.
Axetilen và các ankin khác còn được dùng làm nguyên liệu để tổng hợp các hóa chất cơ bản khác như vinyl clorua, vinyl axetat, vinylaxetilen, anđehit axetic,...

Thẻ

Lượt xem

5243
Chat chit và chém gió
  • mr.hmn.mn.n: forrum sao không có ai hết vậy 7/24/2014 5:44:11 PM
  • 1cuocsongkhac1: có cách nào học hóa nhanh mà tốt 1 chút k 7/25/2014 9:01:59 PM
  • 1cuocsongkhac1: we 7/25/2014 9:06:17 PM
  • 1cuocsongkhac1: ko ai onl hả 7/25/2014 9:06:24 PM
  • thydungnguyn542: Có ai giúp tôi giải bài ni với không? 7/26/2014 2:21:30 PM
  • dangmai11397: happy 7/26/2014 5:03:58 PM
  • anhdaipro978: hế lu có ai ko 7/28/2014 7:54:07 PM
  • anhdaipro978: wave 7/28/2014 7:54:15 PM
  • oichin25: ai chỉ giúp mik bài này vs 7/28/2014 8:43:05 PM
  • oichin25: whew 7/28/2014 8:43:37 PM
  • oichin25: Hòa tan hết 8.3g hỗn hợp Al, Fe vào dung dịch HCl 0.5M vừa đủ, ta thấy khối lượng dung dịch sau phản ứng tăng thêm 7.8g. Tính khối lượng mỗi kim loại và thể tích dung dịch HCl đã dùng 7/28/2014 8:44:43 PM
  • oichin25: hi 7/28/2014 8:49:55 PM
  • oichin25: Hòa tan hết 8.3g hỗn hợp Al, Fe vào dung dịch HCl 0.5M vừa đủ, ta thấy khối lượng dung dịch sau phản ứng tăng thêm 7.8g. Tính khối lượng mỗi kim loại và thể tích dung dịch HCl đã dùng 7/28/2014 8:50:00 PM
  • oichin25: giúp mik bài này vs 7/28/2014 8:50:09 PM
  • lataisao: dang ngoi di 7/28/2014 8:55:05 PM
  • never give up: sigh 7/28/2014 9:53:05 PM
  • gacon_1997py: cho suất điện động chuẩn của các pin điện hóa Cr-Ni là +0,51V và của pin Cd-Mn là +0,79V ;thế điện cực chuẩn E0 Cd2+/Cd= -0,40V và E0 Ni2+/Ni= -0,26V. thế điện cực chuẩn của các cặp Cr3+/Cr và Mn2+/Mn là 7/29/2014 3:18:59 PM
  • gacon_1997py: wave 7/29/2014 3:19:13 PM
  • gacon_1997py: ai giúp vs 7/29/2014 3:20:29 PM
  • hieugiapbat: alo 7/29/2014 6:13:50 PM
  • tieutulitipro: có ai k 7/29/2014 9:12:30 PM
  • Death: k 7/29/2014 9:12:47 PM
  • tieutulitipro: oh 7/29/2014 9:12:57 PM
  • tieutulitipro: pn lup mấy ui 7/29/2014 9:13:03 PM
  • Death: 11 rùi 7/29/2014 9:13:18 PM
  • tieutulitipro: 10 lên 11 hay 1 lên 12 7/29/2014 9:13:32 PM
  • Death: 10 lên 11 7/29/2014 9:13:44 PM
  • Death: and you 7/29/2014 9:13:55 PM
  • tieutulitipro: me too 7/29/2014 9:14:00 PM
  • Death: happy 7/29/2014 9:14:27 PM
  • tieutulitipro: pn hc PP tự lựa chọn chất chưa 7/29/2014 9:15:06 PM
  • Death: pp lựa chọn chất là j vậy 7/29/2014 9:16:13 PM
  • tieutulitipro: chắc pn chưa hc 7/29/2014 9:16:43 PM
  • Death: ở chương nào thế 7/29/2014 9:16:58 PM
  • tieutulitipro: mình tưởng pn hc rui nên định nhờ 7/29/2014 9:17:02 PM
  • tieutulitipro: trong SGK k có đâu 7/29/2014 9:17:09 PM
  • tieutulitipro: đây là PP giải nhanh hoá mk 7/29/2014 9:17:28 PM
  • Death: cứ post bài nên đi 7/29/2014 9:17:32 PM
  • tieutulitipro: Cho hỗn hợp X gồm N2, H2 và NH3 có tỉ khối hơi so với H2 bằng 8. Dẫn hỗn hợp X qua dung dịch H2SO4 đặc dư thấy thể tích khí còn lại một nửa. Phần trăm thể tích mỗi khí lần lượt trong hỗn hợp X lần lượt là bao nhiêu ? 7/29/2014 9:18:17 PM
  • Death: thế mk chịu ròi 7/29/2014 9:20:19 PM
  • tieutulitipro: ukm 7/29/2014 9:20:38 PM
  • ke_chan_doi35: big_grin chào mn 7/30/2014 1:26:02 PM
  • s2voyeu98: éo hiểu mấy phương pháp này ai giúp vs 7/30/2014 4:19:37 PM
  • nghia7btq1234: ai online ko z 7/31/2014 8:15:35 AM
  • Lê Quang Trung: tieutuliti : post bbài lên hỏi đáp đi e , =]]] 8/1/2014 1:57:48 PM
  • sagittakagamine: có ai ko vậy ta 8/2/2014 10:13:35 PM
  • huongtran161298: ? 8/6/2014 11:21:12 PM
  • trinhdungtaydo: alo alo 8/8/2014 11:01:44 PM
  • trinhdungtaydo: cac ban oi jup mih vs 8/8/2014 11:02:18 PM
  • hoangtuhawail: có mà 8/9/2014 9:21:35 PM
  • nghia7btq1234: alo 8/11/2014 10:16:10 AM
  • nghia7btq1234: có ai ko 8/11/2014 10:16:13 AM
  • huongtran161298:8/14/2014 10:21:32 PM
  • thuyvuthuthi: viết phương trình điện li trong nước là kiểu gì ấy nhỉ 8/18/2014 9:35:35 PM
  • hehoadaicuong2014: tại sao [h2o]=1 8/19/2014 8:39:01 AM
  • giangcodon98: fes+hcl co phan ung duoc ko giup em voi 8/19/2014 3:17:35 PM
  • HọcTạiNhà: mấy mem giúp mình mấy bài este với 8/19/2014 3:28:31 PM
  • honghue20081999: moi ngừi ơi koa aj hoc lop 10 hk 8/19/2014 3:59:12 PM
  • honghue20081999: giải giup mjnh bai 3 trang 8 sgk hoa nâq cao nha 8/19/2014 4:00:26 PM
  • hathihaianh1: có anh nè cu 8/21/2014 8:07:59 PM
  • theanglelove509: co ai bit la nhan chat 11 k 8/21/2014 8:35:30 PM
  • hathihaianh1: có anh nè chú 8/21/2014 8:48:12 PM
  • Mưa Mong Manh: ai giúp e hóa 10 vs đc k ạ sad 8/21/2014 8:48:49 PM
  • anhiuemnhiulm: h 8/21/2014 8:55:54 PM
  • Lê Quang Trung: hỏi gì e cứ đăng câu hỏi lên hoặc inbox a nhé ;]] 8/22/2014 11:56:05 AM
  • thanhloan161: hj 8/22/2014 7:34:51 PM
  • thanhloan161: chào a cj 8/22/2014 7:35:39 PM
  • thanhloan161: wave 8/22/2014 7:36:34 PM
  • thanhloan161: hj 8/22/2014 7:38:32 PM
  • thanhloan161: hj 8/22/2014 7:40:02 PM
  • HọcTạiNhà: wave 8/23/2014 8:02:03 PM
  • Lê Quang Trung: chào nay là chào tạm biết ấy :3 8/24/2014 1:06:38 PM
  • hoanguyenthi76: ai giải giúp mình hộ bài này với ạ : cho 9,6gam hỗn hợp magie và sắt vào dung dịch chứa 0,43 mol H2SO4 . Tìm những chất có trong dung dịchsau phản ứng 8/24/2014 9:39:05 PM
  • hoanguyenthi76: cho 9,6gam hỗn hợp magie và sắt vào dung dịch chứa 0,43 mol H2SO4 . Tìm những chất có trong dung dịch 8/24/2014 9:42:02 PM
  • Đỗ Đức Vỹ: hoctainha e mà con đăng k đúng nữa là a đóng hết bài nhé ! 8/25/2014 1:31:09 PM
  • Lê Quang Trung: ;]]] , khổ thân e nó quá a ơi :3 8/25/2014 10:36:53 PM
  • Lê Quang Trung: hoangnguyen : đăng ra hỏi đáp luôn e nhé 8/25/2014 10:37:19 PM
  • ♥Nguyên Anh♥: big_grin 8/26/2014 9:09:49 PM
  • ♥Nguyên Anh♥: có ai ko 8/26/2014 9:09:55 PM
  • ♥Nguyên Anh♥: cho e hỏi tí đi akkk 8/26/2014 9:10:05 PM
  • pvn_165_zz: ai nam chac cac kien thuc hoa hoc co ban cho minh hoi chut 8/27/2014 10:42:50 AM
  • Pé Shin ÍiÌ Rồng Nhỏ Siêu Phàm: Có bạn nào còn Online không? Nếu có thì TÁM với Shin nha! 8/28/2014 2:31:19 PM
  • nghia7btq1234: al.o 8/28/2014 7:40:03 PM
  • nghia7btq1234: có ai hk 8/28/2014 7:40:12 PM
  • hieugiapbat: o aiki 8/28/2014 9:11:50 PM
  • hieugiapbat: ?? 8/28/2014 9:11:54 PM
  • hieugiapbat: giup voi 8/28/2014 9:14:35 PM
  • hieugiapbat: nhom hoa chan nhi 8/28/2014 9:18:32 PM
  • Lê Quang Trung: đây e ơi ;}Ư]] 8/28/2014 9:42:01 PM
  • Lê Quang Trung: nhóm Hóa các bạn năng nổ lên mới vui đc chứ 8/28/2014 9:42:15 PM
  • annatr99:8/28/2014 9:49:38 PM
  • annatr99: alo 12345 8/28/2014 10:00:07 PM
  • annatr99: 12345 8/28/2014 10:00:11 PM
  • annatr99: sao ko có ma nào nhỉ 8/28/2014 11:03:00 PM
  • maithuyfr: có ai onl ko vậy 8/29/2014 8:42:35 PM
  • maithuyfr: nhóm hóa buồn quá, ko có ai để hỏi bài 8/29/2014 10:34:55 PM
  • maithuyfr: có ai ko 8/30/2014 8:45:15 PM
  • janny.sweet98: có bạn nào học lớp 11 ko thếhappy 8/31/2014 1:18:59 PM
  • maiquynh1106: hế lôparty 8/31/2014 3:12:29 PM
  • tieutulitipro: có nek, 11 nek 9/2/2014 9:29:53 AM
Đăng nhập để chém gió cùng mọi người
  • Đỗ Quang Chính
  • viet130480
  • Hỗ Trợ BQT
  • Xusint
  • thanhhuyen431
  • phmgiang128
  • koi hi
  • nams2a1996
  • watashitipho
  • Lê Quang Trung
  • quangbac1993
  • HọcTạiNhà
  • tinhyeucuocsong199x
  • Cá Hêu
  • henry0905
  • prettygirl97huahua
  • minhtien1406
  • hnguyentien
  • Vô Minh
  • ekira9x
  • ngolam39
  • mynoname3
  • nguyenvanchinh040493
  • caunhocngoc_97
  • tronglam234
  • maiyeunguoi_love_hy
  • heosua2912
  • lord_of_wolfs_back
  • tamhero96
  • kimvanthao
  • cchuaq
  • vukythien
  • cobetocnau.lyly
  • nguyenphong01071991
  • thanhnguyen5718
  • kd_8296
  • hocdetaodungtuonglai10
  • tachuong312
  • manhtuongbgvnvn
  • nguyenhieupro98
  • ductoan933
  • gnolwalker
  • Tiến Thực
  • nghis2179
  • woodknight22
  • Gà Rừng
  • kpakinh7
  • thanhtran8101998
  • vitvitvit29
  • letronghai23
  • babyhe0vip
  • lygiahuyks
  • quangkl1998a
  • tokhatnhi_vip
  • mymylanhchanh_nhinhanh
  • isco1992
  • monkey_tb_96
  • Vo Quy Hung
  • thanhnhi1949
  • yeulaptrinh98
  • faylovebeast
  • thangha1311999
  • Death
  • bontiton96
  • sua.shine90109
  • mikicodon
  • duyenlacuaduy
  • nnguyenminhson70
  • doffy.onepiece
  • Mun Sociu
  • megai1995
  • hey
  • th.thinhkts
  • Thịnh Hải Yến
  • gaprodianguc95
  • congthanglun4
  • smallhouse253
  • chestnutnguyen97
  • tinhnghich.caheo
  • jodieiris285
  • ẩn ngư
  • meoconlucloi1998
  • °•☾๖ۣۜDe๖ۣۜViL☽•°
  • sakurakinomoto199
  • ๖ۣۜHoa•๖ۣۜSữa™
  • parkji99999
  • bồ công anh
  • never give up
  • huongdvu89
  • nhocthienthan18
  • LanguaeofLegend
  • saupc7
  • kien105
  • tart
  • huyen_anh_bn98
  • dieulinhnt.ptit
  • nhuynguyen113
  • greengreen4398
  • camtucau0101
  • huongduong2603
  • huethanh527
  • misstrang97
  • Gia Bảo
  • dongthoigian1096
  • thanhhoapro056
  • njnda_blade
  • kzinpro
  • nguyenthanhtien1357
  • pengok71
  • nhinhupy
  • haumjn
  • linhlun17041998
  • luu00238
  • oanhoanhlx2